Héðinn Unnsteinsson
Teljari:
14. október 2011 10:09 |
Ávarp á Alþjóðageðheilbrigðisdaginn 2011 |
Kæru vinir til hamingju með daginn. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa hvatningu sem forvarnarsjóðurinn ÞÚ GETUR hefur ákveðið að veita mér hér í dag, á þessum degi þegar við höldum alþjóðageðheilbrigðisdaginn hátíðlegan í 16 skipti hér á landi. Ég man vel fyrstu árin er dagurinn var haldinn hátíðlegur. Jaðarhópur aðstandenda, heilbrigðisstarfsmanna og einstaklinga sem átt höfðu við geðheilbrigðisvandamál að stríða norpuðu árið 1997 við hornið á Garðastræti og Túngötu með heimatilbúin spjöld sem endurspegluðu baráttumálin á leiðinni í Háskólabíó þar sem haldin var samkoma ekki ósvipuð þeirri er hér fer fram í dag. Baráttumálin voru ekki ósvipuð og þau eru í dag. Aðstæður voru jú aðrar en málefnin hafa að mínu viti lítið breyst. Fyrir 16 árum hér í Ráðhúsinu voru fordómar ofarlega á baugi. Guðrún Katrín Þorbergsdóttir forsetafrú, heitin ræddi um baráttuna gegn fordómum og tók berkla sem dæmi um sjúkdóm þar sem hefði tekist að vinna bug á hræðslu með fræðslu og höfðaði til ríkrar samhjálpar í Íslensku samnfélagi. Herdís Benedikstsdóttir sagði frá reynslu af geðsjúkdómum, Ingibjörg Pálmadóttir heilbrigðisráðherra sagði frá fyrirhugaðri vinnu að stefnumótun í geðheilbrgiðismálum og fræðsluátaki fyrir starfsfólk heilsugæslustöðva um greiningu, viðbrögð og móttöku geðsjúkra í heilsugæslunni og Einar Már Guðmundsson rithöfundur færði fyrir því rök að hugsanlega hafi Jesú Kristur verið geðbilaður. En hvað hefur þá breyst? Það er alltaf erfitt að segja þegar geðheilbrigðismálaflokkurinn er annars vegar. Málaflokkurinn er huglægur og án formlegra hlutlægra mælikvarða, m.o.ö. má segja að engin hlutlæg sönnun liggi fyrir er geðröskun er annars vegar. Þó hefur samspil lækna- og félagsvísinda slegið skapalónsskilgreiningar utan um geðraskanir síðustu aldirnar. Á þeim árum er ég kom fyrst að málaflokknum um og upp úr 1992, skömmu eftir að ég hafði upplifað mína fyrstu maníu og fengið þjónustu geðlækna í fyrsta sinn, höfðu ekki margir tjáð sig opinberlega um eigin geðraskanir né var umræða um geðheilbrigðismál í samfélaginu almennt mikil. Menn eins og Gunnar Kvaran, sem hér spilaði fyrr í dag, hafði tjáð sig árið 1986 um eigin geðröskun. Árið 1995 gaf Lyfjaverslun Ríkisins út bækling um geðhvörf sem sá er hér stendur og Snorri Ingimarsson höfðu skrifað í sameiningu. Fyrst ákvað ég að skrifa nafnlaust um eigin reynslu, en það breyttist skömmu síðar. |
18. maí 2011 16:15 |
Staða geðheilbrigðismála á Íslandi |
Í upphafi árs 2005 sátu heilbrigðisráðherrar 52 Evrópulanda á fundi í Helsinki og ræddu breyttar áherslur í geðheilbrigðismálum á ráðherrafundi Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar (WHO). Meðal þeirra var heilbrigðisráðherra Íslands. WHO hafði undirbúið fundinn í nærri eitt ár og mótað stefnu fyrir Evrópu í málaflokknum í miklu samráði við alla hagsmunaaðila. Stefnan, sem birtist í sameiginlegri yfirlýsingu og aðgerðaáætlun, endurspeglaði miklar breytingar sem höfðu átt sér stað og voru að eiga sér stað í álfunni og ýtti enn áfram um nýjar leiðir. Breytingarnar voru á nokkrum sviðum og áttu bæði við geðfatlaða og þá sem glímdu við geðraskanir. Þær aðgerðir sem mælt var með voru í stórum dráttum eftirfarandi: Almennt að efla geðheilbrigði, að vinna gegn fordómum og mismunun, að tryggja góða geðheilbrigðisþjónustu hjá almennri heilsugæslu, bæta geðheilbrigði jaðarhópa og viðkvæmra lífsskeiða, fyrirbyggja sjálfsvíg, að veita þjónustu á vegum sveitarfélaga við fólk með geðraskanir, meta skilvirkni og koma nýrri þekkingu á framfæri, sjá til þess að ekki skorti hæft starfsfólk, að veita góðar upplýsingar um geðheilbrigði, efla samstarf og tryggja það að lagðar séu fram nægilegar fjárveitingar. Skömmu eftir fundinn samþykkti Evrópusambandið sinn fyrsta geðheilbrigðissáttmála sem fól í sér svipaðar áherslur og ráðherrayfirlýsingin hafði gert nema hvað það að geðheilsa var orðin partur af mannréttindum allra borgara sambandsins. Sáttmálinn lagði áherslu á fimm megin-viðfangsefni: að fyrirbyggja þunglyndi og sjálfsvíg, að leggja áherslu á geðrækt ungmenna innan skólakerfisins, geðheilsu á vinnustöðum, geðheilsu eldri borgara og að vinna gegn fordómum og mismunun. Frá ráðherrafundinum í Helsinki eru liðin rúmlega sex ár. |
9. nóvember 2010 09:54 |
Lífsorðin 14 |
Þetta eru lífsorðin 14. Þau eru sprottinn úr reynsluheimi Héðins Unnsteinssonar, sérfræðings í stefnumótun í forsætisráðuneytinu og kunnáttumanns um geðheilbrigði og fyrrum sérfræðings í þeim málum hjá Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni (WHO) og heilbrigðisráðuneytinu. Héðinn átti frumkvæðið að Geðræktarverkefninu og hugmyndina að geðorðunum 10 árið 2000. Þessi viskuorð endurspegla vel það andlega ferðalag sem íslendingar sem þjóð standa frammi fyrir og eru lagðir af stað í. Gildin sem í orðunum felast tengjast beint þeirri uppbyggingu. Okkur sem munu standa að útgáfu orðanna trúum því að ef fólk geri orðin að sínum og vinni með þau muni það uppskera aukna sátt og jafnvægi í lífinu. Þrátt fyrir að lífsorðin séu öll byggð á persónulegri reynslu þá staðfesta rannsóknir gildi þeirra. Nánari útfærsla væntanleg í bók og eftir beiðni í fyrirlestraformi (hedinn@hedinn.com)
|
29. apríl 2010 17:36 |
Stefnumótun stjórnarráðsins og Sóknaráætlun 20/20 |
Stjórnvöldum býðst nú einstakt tækifæri til stefnumótunar og aðgerða með því að nýta sér skoðanir og álit fólksins í landinu á sérstöðu og sóknarfærum í eigin landshlutum. Slíkt lárétt vinnulag stendur nú til boða er niðurstöður sóknaráætlunar 20/20 liggja fyrir. Það munu blása vindar breytinga um íslenskt samfélag á næstu misserum. Á döfinni er hagræðing í ríkisrekstri og rekstri sveitarfélaga, siðbót og uppbygging á einkarekstri og almenn endurskoðun á löngunum almennings. Núverandi aðstæður nýtast vel til breytinga, ekki bara á vinnulagi og skipulagi stjórnkerfis og stjórnsýslu sem nauðsynlega þurfa á breytingum að halda heldur einnig á velferðarkerfinu. Allir ofannefndir geirar (fyrir utan þann almenna) eru geirar sem nýta sér stefnumótun frá nútíð til framtíðar. Við viljum vita hvert við stefnum um leið og við breytum – annars gæti endaniðurstaðan orðið önnur en við óskum. |
5. janúar 2010 09:46 |
Fordómar í garð fólks með geðheilbrigðisvandamál |
“Ef þú ferð að skipta þér af eða vinna í geðheilbrigðiskerfinu eftir að hafa þurft á því að halda sem sjúklingur áttu það á hættu að verða ævilangt smækkaður niður í þá geðgreiningu sem þú fékkst þar” Þessi orð Wilmu Bowink vísindamanns við Trimbos stofnuna og notanda geðheilbrigðiskerfisins í Hollandi vöktu athygli mína í nýútkomnum reynslusögum notenda sem Alþjóðaheilbrigðisstofnunin birtir á vefsíðu sinni. Getur það verið að um leið og að manneskja fær geðgreiningu að þá dragi annað fólk hæfileika viðkomandi til að taka ákvarðanir og að bera ábyrgð í efa? Flokki fólki í ákveðin hóp sterklega tengdan lágri félags- og efnahagslegri stöðu og útiloki frá þáttöku bæði í orði og enn frekar á borði? Fylgir þessi dómur fólki alla ævi og næst etv aldrei fyllilega að skilja á milli hans og persónunar? Fordómar eru sérstakt fyrirbrigði, afar huglægir og erfitt ef ekki ómögulegt að mæla. Upplifaðir fordómar eru eitt en skilgreindir fordómar annað. Við höfum öll fordóma. Um leið og fordómar ná að hafa áhrif á breytni okkar, orðræðu og athafnir þá breytast þeir í mismunun, já eða einelti. Mismunun og einelti getum við breytt og barist gegn. En hvernig? |
1. desember 2009 09:53 |
Breyttar áherslur í geðheilbrigðisþjónustu |
Í dag er alþjóðageðheilbrigðisdagurinn 10. október haldinn hátíðlegur. Þema dagsins er geðheilbrigði í grunnþjónustunni, öflugri og aðgengilegri geðheilbrigðisþjónusta. Hvernig greining, meðferð og geðrækt í grunnheilsugæslu og félagslegri þjónustu skuli efld. Alþjóðaheilbrigðisstofnunin (WHO) áætlar að á einhverjum tíma æviskeiðs sins muni einn af hverjum fjórum landsmönnum upplifa röskun á geði. Á tímum sem þeim er við lifum nú mætti ætla að sú tala væri hærri, en enn sem komið er hefur geðheilbrigðistengt álag á geðsvið LSH og heilsugæslustöðvar ekki aukist nema lítillega (komum á bráðamóttöku geðdeildar LSH hefur fjölgað um 7,4% það sem af er árinu, sbr. við sama tíma í fyrra). Hins vegar má búast við að ásókn vaxi til lengri tíma. |
30. nóvember 2009 17:44 |
Samhæfingarmiðstöð velferðarmála |
Undanfarin misseri hef ég setið í nokkrum velferðarnefndum innan stjórnsýslu ráðuneyta sem eiga að leita upplýsinga, greina og leggja drög að aðgerðum til að gera lífið bærilegra og koma með tillögur hvernig megi viðhalda virkni þeirra sem upplifa atvinnumissi og almennt koma í veg fyrir neikvæð sálfélagsleg áhrif efnahagshrunsins. Við sem þar sitjum á vegum ráðuneyta, undirstofnana, stéttarfélaga og félaga í borgarlegu samfélagi höfum talað mikið um vandann á síðustu tíu mánuðum. Við höfum aflað upplýsinga og lagt mat á stöðuna. Við höfum rýnt í og þekkjum til reynslu annarra þjóða. Við spyrjum okkur hvaða áhrif gæti núverandi ,,ástand” haft í för með sér eftir nokkur ár fyrir heilbrigðis- og félagskerfið. Við vitum líka það sem þið sem eruð atvinnulaus vitið að nauðsynlegt er að hugsa um sjálfan sig, skipuleggja daginn, segja öðrum frá áformum sínum svo þau séu líklegri að ná fram að ganga. Við gerum okkur grein fyrir hve vandinn er margsamsettur úr áhrifaþáttum sem hver hefur áhrif á annan og á endanum á líðan og lífskjör til lengri tíma. Við höfum hitt ungt atvinnulaust og virknilítið fólk í rýnihópum. Hlustað. Brugðið við að upplifa deyfð þess, rútínuleysið og framtaksskortinn. Séð fyrir okkur framtíðarþjónustuþega velferðarkerfisins á örorkubótum ef ekkert verður að gert. Það er ekki það að við vitum ekki. Þekkingu á afleiðingum atvinnuleysis og mikilvægi þess að hafa eitthvað uppbyggilegt fyrir stafni skortir ekki. Hvernig fáum við langtíma atvinnulausa til virkni? Á félagsmálaráðuneytið t.d. að semja um starfsþjálfun við Samtök atvinnulífsins þannig að fyrirtæki innan þeirra vébanda tækju til sín atvinnuleitendur í starfsþjálfun sem héldu bótum sínum og fyrirtækin greiddu mismun launa og bóta? Hvenær á að skilyrða atvinnuleysisbætur? Eigum við að gera þáttöku atvinnulausra í virkniúrræðum og sjálfboðaliðastarfi hjá frjálsum félagasamtökum að skilyrði? Hvernig náum við fjölda óvirkra ungmenna út úr húsi? Hvenær verða almannaheill mikilvægari en frjáls vilji einstaklingsins? |
12. október 2009 14:57 |
Hlusta
Á þeim tímum sem við lifum núna erum við sem þjóð að fara í gegnum áfall. Það er óþarfi að hafa fleiri orð um það. Það er óumdeilanlegt að breyttar aðstæður heillar þjóðar hafa áhrif á geðheilbrigði hennar, þó að það hafi enn ekki sýnst sig í aðkomutölum á heilbrigðisstofnanir eða fjölgun sjálfsvíga. Það er afar líklegt að fólk muni nýta heilbrigðis- og í kjölfarið félagsþjónusuna í auknu mæli vegna geðheilbrigðis vandamála er líður á næstu mánuði og ár ef eitthvað er að marka reynslu Finna og Svía er þeir gengu í gengum efnahagshrun á síðustu öld. Í þeim löndum fór hins vegar ekki að syrta verulega í álinn fyrr en nokkur ár voru liðin frá enda efnahagskreppunar. Þá fjölgaði verulega ungum örorkuþegum vegna geðraskanna, fjöldi barnaverndarmála tvöfaldaðist og almenn aukning varð á félagslegum vandamálum. Íslendingar stefna í sömu átt. Hvað er hægt að gera? Stjórnsýslan vinnur að því öllum árum að: a) halda úti eðlilegri þjónustu, b) efla þjónustu við stóran hóp atvinnuleytenda. c) afla upplýsinga, greina og koma með hugmyndir að aðgerðum í margsnúnu kerfi til að bregðast við ástandinu og d) hagræða og skera niður. Fátt praktísk liggur fyrir í framkvæmd, nema þá hvað varðar niðurskurð. Ljóst er að ef að þjónustuþörf eykst og sem víst er að þjónusta skerðist á sama tíma mun umframþörf fyrir þjónustuna velta yfir á samfélagið. Hver tekur þá við í samfélaginu? Hver mætir þeim óuppfylltum þörfum? Samfélagið. Félagsauðinn. Heilsa er að mjög stórum félagslegt fyrirbrygði þó birtingarform hennar eigi sér stað í efnislíkama sem lítur læknisfræðilegri forskrift ef veikindi ber uppá. Það er sérstaklega á tímum sem þessum sem gildi félagslegra þátta verður ljóst hvað viðlítur heilbrigði. Í dag stendur alltof stór hópur ungmenna á aldrinum 18-25 ára stendur frammi fyrir er að vera hvorki í vinnu né í skóla. Rútínan leysist upp, morgnanir verða nótt og nóttin dagur. Stefnuleysi í aðgerðum, aukin vanvirkni og oft félagsleg einangrun í skjálífi tölvunnar. Það sjá allir hvert slíkt stefnir til lengri tíma. Stjórnsýslan vill hjálpa. En við sem sitjum í nefndum og ráðum og ræðum vandann og söfnum tölum þar til við erum orðin blá í framan komum svo okkar hugmyndum inní áætlanir. Hvernig nær stjórnsýslan til fólksins í landinu? Hvernig getum við hjálpað? Hvernig náum við að tengja betur saman borgarlegt samfélag við ríki og sveitarfélög? Erum við komin að þeim punkti þar sem við þurfum í nafni almannaheilla að fara heim til fólks sem er án vinnu og sækir ekki úrræði til þess að taka það með í virkni? Hver getur gert það? Vinnumálastofnun með sína sjö ráðgjafa á hverja 6000 atvinnuleytandi? Sjálfboðaliðasamtök eins og Rauði krossinn sem gæti í kjölfarið hjálpað öðrum að gerast sjálfboðaliðar, því ekkert er geðheilsunni hollara en að hjálpa öðrum og fá ekkert fyrir það. Við þurfum með öllum ráðum að efla félagsauð þessarar þjóðar á næstu misserum. Láta okkur ekkert mannlegt óviðkomandi. Skipta okkur af öðrum. Því miður verð ég að játa það að oft upplifi ég mig vanmáttugan sem embættismann. Ég reyni að hlusta. |
1. apríl 2009 21:12 |
18. febrúar 2009 15:48 |
Tóm ádrepa (endur birt v ástands efnisins,birtist áður i mbl 2005) |
18. febrúar 2009 15:15 |
Hagfræði Hamingjunnar (endurbirt vegna "ástandsins") |
11. febrúar 2009 10:26 |
Heilsufars- og velferðarvakt |
9. febrúar 2009 22:22 |
26. júlí 2008 06:29 |
Ort til Þórs Þorsteinssonar |
23. júní 2008 10:45 |
Ávarp í Skallagrímsgarði 17. Júní |
30. janúar 2008 17:46 |
Er efnið fellur |
10. mars 2006 20:01 |
Ljóð í dagsins andakt |
28. september 2005 19:02 |
Skjálífi |
